تنبلی چشم یا آمبلیوپی یعنی یک چشم با وجود سالم بودن ظاهری، دید خوبی ندارد، چون مغز در دوران رشد یاد نگرفته از آن به‌خوبی استفاده کند. تنبلی چشم شایع‌ترین علت کاهش دید یک‌طرفه در کودکان است و هرچه زودتر پیدا شود، درمان آن موفق‌تر است.
تنبلی چشم چگونه ایجاد می‌شود؟
در سال‌های اول زندگی، مغز یاد می‌گیرد تصاویر دو چشم را با هم ترکیب کند. اگر در این دوره یک چشم تصویر واضحی به مغز نفرستد، مغز آن چشم را نادیده می‌گیرد و راه‌های عصبی آن به‌خوبی رشد نمی‌کند. سه علت اصلی آن عبارت‌اند از انحراف چشم، تفاوت زیاد نمره دو چشم و مانعی در مسیر دید مثل آب مروارید مادرزادی یا افتادگی شدید پلک.
تنبلی چشم ناشی از تفاوت نمره، معمولاً ظاهر خاصی ندارد و فقط در سنجش دید پیدا می‌شود؛ به همین دلیل غربالگری بینایی کودکان اهمیت زیادی دارد.
علائم تنبلی چشم
- انحراف یک چشم به داخل یا بیرون.
- بستن یا پوشاندن یک چشم هنگام نگاه کردن.
- کج نگه داشتن سر.
- ضعف در تشخیص عمق و برخورد با اشیا.
- گاهی هیچ علامتی ندارد و فقط در معاینه پیدا می‌شود.
درمان تنبلی چشم در کودکان
اولین قدم، اصلاح علت است؛ تجویز عینک برای عیب انکساری یا جراحی برای آب مروارید و افتادگی پلک. سپس چشم ضعیف باید وادار به کار شود. رایج‌ترین روش، بستن چشم سالم با چسب مخصوص برای چند ساعت در روز است. در برخی کودکان از قطره آتروپین در چشم سالم استفاده می‌شود تا دید آن موقتاً تار شود.
روش‌های جدیدتر شامل بازی‌ها و برنامه‌های دیجیتال دوچشمی است که هر دو چشم را هم‌زمان به کار می‌گیرند. انتخاب روش و مدت درمان را چشم پزشک یا بینایی سنج بر اساس سن و شدت تنبلی تعیین می‌کند.
تنبلی چشم در بزرگسالان
تصور قدیمی این بود که پس از کودکی درمانی برای تنبلی چشم وجود ندارد. امروز می‌دانیم که برخی بزرگسالان و نوجوانان هم با روش‌های دوچشمی و ویژن تراپی بهبود نسبی دارند، اما نتیجه معمولاً به اندازه درمان در کودکی نیست. به همین دلیل تأکید اصلی روی تشخیص زودهنگام است. برای اطلاعات بیشتر درباره معاینه چشم کودکان، راهنمای معاینه چشم را بخوانید.
غربالگری و پیگیری
سنجش دید کودکان پیش از مدرسه و پیگیری منظم در طول درمان ضروری است. تنبلی چشم حتی پس از درمان موفق ممکن است برگردد؛ پس ویزیت‌های پیگیری را جدی بگیرید.
پرسش‌های رایج
تنبلی چشم تا چه سنی درمان می‌شود؟
بهترین نتیجه در سال‌های اول کودکی است، اما درمان در سنین بالاتر هم ممکن است بهبودی نسبی ایجاد کند.
آیا عینک به تنهایی تنبلی چشم را درمان می‌کند؟
گاهی بله، به‌خصوص در تنبلی ناشی از عیب انکساری. اما بیشتر کودکان به بستن چشم هم نیاز دارند.
بستن چشم روزی چند ساعت لازم است؟
مدت آن را پزشک بر اساس شدت تنبلی و سن کودک تعیین می‌کند.
جمع‌بندی
تنبلی چشم با تشخیص و درمان زودهنگام در کودکی بهترین نتیجه را دارد. اصلاح علت، عینک و بستن چشم سالم پایه درمان است و پیگیری منظم از برگشت آن جلوگیری می‌کند.
پزشک انحراف چشم در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص چشم‌پزشک را نمی‌گیرد.