گلوکوم یا آب سیاه دومین علت نابینایی در دنیاست و بیشتر افراد مبتلا از بیماری خود خبر ندارند. این بیماری آرام و بی‌صدا عصب بینایی را از بین می‌برد و آسیبی که می‌زند برگشت‌پذیر نیست. تنها راه پیشگیری از کاهش دید، تشخیص زودهنگام و درمان منظم است.
گلوکوم چیست؟
گلوکوم گروهی از بیماری‌هاست که به عصب بینایی آسیب می‌زند. داخل چشم مایعی به نام زلالیه دائماً ساخته و تخلیه می‌شود. اگر تخلیه آن مختل شود، فشار داخل چشم بالا می‌رود و به مرور به رشته‌های عصب بینایی فشار می‌آورد. البته برخی افراد با فشار طبیعی هم دچار گلوکوم می‌شوند و برخی با فشار بالا هرگز گلوکوم نمی‌گیرند؛ به همین دلیل تشخیص بر اساس معاینه عصب و تست‌های میدان دید است، نه فقط عدد فشار.
گلوکوم یکی از بیماری‌هایی است که معاینه منظم چشم را ضروری می‌کند. در راهنمای آب مروارید و بیماری‌های داخل چشم توضیح داده‌ایم چرا گلوکوم پیش از عمل آب مروارید هم باید بررسی شود.
انواع گلوکوم
گلوکوم زاویه باز شایع‌ترین نوع است و بدون درد و علامت پیش می‌رود؛ دید از کناره‌ها آرام آرام کم می‌شود و فرد معمولاً تا مراحل پیشرفته متوجه نمی‌شود. گلوکوم زاویه بسته ممکن است به صورت حمله حاد بروز کند که با درد شدید چشم، سردرد، تاری دید، هاله دور نورها و تهوع همراه است و یک اورژانس است. گلوکوم مادرزادی، گلوکوم ثانویه به دنبال ضربه، التهاب یا مصرف کورتون و گلوکوم با فشار طبیعی انواع دیگر آن هستند.
چه کسانی در معرض خطرند؟
- افراد بالای چهل سال، با افزایش خطر در سنین بالاتر.
- سابقه گلوکوم در پدر، مادر یا خواهر و برادر.
- نزدیک‌بینی شدید یا دوربینی شدید.
- دیابت، فشار خون بالا یا پایین و میگرن.
- مصرف طولانی داروهای کورتونی.
- قرنیه نازک.
تشخیص گلوکوم
تشخیص با چند تست انجام می‌شود: اندازه‌گیری فشار چشم (تونومتری)، معاینه عصب بینایی، بررسی زاویه تخلیه با گونیوسکوپی، اندازه‌گیری ضخامت قرنیه با پاکیمتری، تست میدان دید یا پریمتری و تصویربرداری از لایه عصبی با OCT. مقایسه این تست‌ها در طول زمان نشان می‌دهد بیماری پایدار است یا پیشرفت می‌کند.
درمان گلوکوم
هدف درمان، پایین آوردن فشار چشم تا حدی است که آسیب عصب متوقف شود. درمان معمولاً با قطره‌های کاهنده فشار شروع می‌شود که باید هر روز و برای همیشه مصرف شوند. لیزرهایی مثل SLT برای بهبود تخلیه مایع و ایریدوتومی لیزری برای گلوکوم زاویه بسته از گزینه‌های دیگرند. اگر قطره و لیزر کافی نباشد، جراحی‌هایی مثل ترابکولکتومی یا کار گذاشتن شنت انجام می‌شود.
مهم‌ترین عامل موفقیت درمان، مصرف منظم قطره‌ها و شرکت در ویزیت‌های پیگیری است. قطع خودسرانه قطره، حتی اگر احساس خوبی دارید، می‌تواند به آسیب بیشتر عصب منجر شود.
زندگی با گلوکوم
گلوکوم بیماری مادام‌العمر است، اما بیشتر افراد با درمان منظم دید مفید خود را حفظ می‌کنند. ورزش منظم و سبک، کنترل فشار خون و قند، پرهیز از مصرف خودسرانه کورتون و اطلاع دادن بیماری به پزشکان دیگر، بخشی از مراقبت است. اگر خانواده درجه یک شما گلوکوم دارند، آن‌ها هم باید معاینه شوند.
پیدا کردن متخصص گلوکوم
برای گلوکوم پیشرفته یا نیاز به جراحی، فوق تخصص گلوکوم انتخاب مناسب‌تری است. فهرست متخصص گلوکوم خوب در تهران، متخصص گلوکوم خوب در شیراز و متخصص گلوکوم خوب در تبریز پزشکان گلوکوم و فشار چشم را در شهرهای بزرگ معرفی می‌کند.
پرسش‌های رایج
گلوکوم درمان قطعی دارد؟
گلوکوم کنترل می‌شود، نه درمان قطعی. آسیب ایجادشده برنمی‌گردد، اما می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد.
آیا گلوکوم ارثی است؟
سابقه خانوادگی خطر آن را چند برابر می‌کند. اعضای خانواده بیماران باید منظم معاینه شوند.
فرق آب سیاه و آب مروارید چیست؟
آب مروارید کدر شدن عدسی است که با جراحی برگشت‌پذیر است؛ آب سیاه آسیب عصب بینایی است که برگشت‌پذیر نیست.
آیا قهوه و ورزش روی فشار چشم اثر دارند؟
ورزش سبک و منظم معمولاً مفید است. درباره کافئین و فعالیت‌های خاص با پزشک خود صحبت کنید.
جمع‌بندی
گلوکوم بی‌صدا عصب بینایی را از بین می‌برد و تنها راه حفظ دید، تشخیص زودهنگام و درمان منظم است. افراد بالای چهل سال و کسانی که سابقه خانوادگی دارند باید منظم فشار چشم و عصب بینایی خود را بررسی کنند و قطره‌های تجویزی را هرگز خودسرانه قطع نکنند.
متخصص گلوکوم در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص چشم‌پزشک را نمی‌گیرد.