آب مروارید چیست؟ راهنمای کامل علائم، عمل، انتخاب لنز و دوران نقاهت

آب مروارید یا کاتاراکت شایع‌ترین علت کاهش دید قابل درمان در دنیاست. تقریباً همه افراد اگر به اندازه کافی عمر کنند، درجاتی از آن را تجربه می‌کنند. دیدی که آرام آرام مات می‌شود، رنگ‌هایی که کم‌رنگ‌تر به نظر می‌رسند و نورهایی که شب‌ها چشم را می‌زنند، نشانه‌های آشنای آن است. خبر خوب اینکه جراحی آب مروارید از موفق‌ترین و ایمن‌ترین جراحی‌های پزشکی است. در این راهنما همه چیز را از علت و علائم تا انتخاب لنز، روز عمل، دوران نقاهت و بیماری‌های دیگر داخل چشم که باید بشناسید، مرور می‌کنیم.

آب مروارید دقیقاً چیست؟

پشت مردمک، عدسی شفافی قرار دارد که نور را روی شبکیه متمرکز می‌کند. این عدسی از پروتئین‌ها و آب تشکیل شده و در جوانی کاملاً شفاف است. با افزایش سن، پروتئین‌های عدسی به هم می‌چسبند و عدسی به تدریج کدر و زرد می‌شود. این کدورت همان آب مروارید است که مانع رسیدن نور کافی و واضح به شبکیه می‌شود.

آب مروارید در بیشتر افراد به آرامی و طی سال‌ها پیش می‌رود و معمولاً هر دو چشم را درگیر می‌کند، هرچند ممکن است شدت آن در دو چشم متفاوت باشد. نام «آب مروارید» گمراه‌کننده است؛ هیچ مایعی در چشم جمع نمی‌شود و مشکل فقط کدر شدن عدسی است.

علت‌ها و عوامل خطر

مهم‌ترین عامل، افزایش سن است، اما این عوامل هم آب مروارید را زودتر یا شدیدتر می‌کنند:

• دیابت، به‌خصوص اگر قند خون کنترل نشود.
• مصرف طولانی‌مدت داروهای کورتونی، خوراکی یا قطره.
• تابش زیاد اشعه فرابنفش آفتاب بدون محافظ.
• سیگار و مصرف زیاد الکل.
• ضربه یا جراحی قبلی چشم.
• نزدیک‌بینی شدید و برخی بیماری‌های التهابی چشم.
• عوامل ژنتیکی و عفونت‌های دوران بارداری در آب مروارید مادرزادی.

علائم آب مروارید

علائم آب مروارید آرام شروع می‌شوند و بسیاری از افراد تا مدت‌ها متوجه آن نمی‌شوند یا فکر می‌کنند فقط عینکشان کهنه شده است. تاری و مات شدن دید، حساسیت به نور، دیدن هاله دور چراغ‌ها، کم‌رنگ شدن رنگ‌ها و تغییرات مکرر نمره عینک از نشانه‌های رایج‌اند. توضیح کامل‌تر هر علامت را در مقاله علائم آب مروارید آورده‌ایم.

گاهی آب مروارید در ابتدا دید نزدیک را بهتر می‌کند و فرد احساس می‌کند دیگر برای مطالعه به عینک نیاز ندارد. این بهبود موقتی است و با پیشرفت کدورت از بین می‌رود.

آیا آب مروارید بدون جراحی درمان می‌شود؟

هیچ قطره، دارو، رژیم غذایی یا تمرینی عدسی کدر را دوباره شفاف نمی‌کند. در مراحل اولیه، عینک با نمره جدید، نور بهتر برای مطالعه و عینک آفتابی ممکن است کمک کند. اما وقتی آب مروارید روی زندگی روزمره اثر گذاشت، تنها درمان قطعی جراحی است. خوشبختانه لازم نیست برای «رسیدن» آب مروارید صبر کرد؛ زمان عمل بر اساس میزان اثر آن بر زندگی شما تعیین می‌شود.

عمل آب مروارید چگونه انجام می‌شود؟

رایج‌ترین روش، فیکوامولسیفیکاسیون یا فیکو است. جراح از یک برش بسیار کوچک وارد چشم می‌شود، کیسه نازک دور عدسی را باز می‌کند، عدسی کدر را با امواج اولتراسوند خرد و خارج می‌کند و یک لنز مصنوعی تاشو را داخل همان کیسه قرار می‌دهد. برش معمولاً بخیه لازم ندارد و خودبه‌خود بسته می‌شود.

عمل با بی‌حسی موضعی یا قطره بی‌حسی انجام می‌شود و بیمار بیدار است اما دردی حس نمی‌کند. خود جراحی معمولاً کمتر از نیم ساعت طول می‌کشد و بیمار همان روز به خانه برمی‌گردد. در برخی مراکز از لیزر فمتوسکند برای انجام برخی مراحل استفاده می‌شود که به آن فمتو کاتاراکت می‌گویند.

انتخاب لنز داخل چشمی؛ مهم‌ترین تصمیم پیش از عمل

لنزی که جای عدسی طبیعی قرار می‌گیرد، تعیین می‌کند بعد از عمل برای دور، نزدیک یا هر دو به عینک نیاز خواهید داشت. لنزهای تک‌کانونی رایج‌ترین نوع هستند و معمولاً دید دور را تنظیم می‌کنند. لنزهای توریک آستیگماتیسم را هم اصلاح می‌کنند و لنزهای چندکانونی یا با عمق دید گسترده، وابستگی به عینک را برای فاصله‌های مختلف کم می‌کنند. مقایسه کامل انواع لنز را در انواع لنز داخل چشمی بخوانید.

نمره لنز با تست بیومتری محاسبه می‌شود که طول چشم و انحنای قرنیه را اندازه می‌گیرد. دقت این تست مستقیماً روی دید بعد از عمل اثر دارد.

دوران نقاهت بعد از عمل آب مروارید

بیشتر افراد طی چند روز بهبود چشمگیر دید را حس می‌کنند، اما چشم برای ترمیم کامل چند هفته زمان لازم دارد. مصرف منظم قطره‌ها، استفاده از محافظ چشم هنگام خواب، نمالیدن چشم و پرهیز از فعالیت‌های سنگین در هفته‌های اول اهمیت دارد. جزئیات روز به روز مراقبت‌ها را در دوران نقاهت بعد از عمل آب مروارید آورده‌ایم.

عوارض احتمالی

عمل آب مروارید بسیار ایمن است، اما مثل هر جراحی خطرهایی دارد. التهاب و افزایش موقت فشار چشم شایع و قابل درمان‌اند. عفونت داخل چشم و جداشدگی شبکیه نادر اما جدی‌اند و هر درد شدید یا کاهش ناگهانی دید پس از عمل باید فوراً بررسی شود. شایع‌ترین مشکل دیررس، کدر شدن کپسول پشت لنز است که ماه‌ها یا سال‌ها بعد دید را دوباره تار می‌کند و با یک لیزر ساده سرپایی به نام یگ لیزر برطرف می‌شود.

بیماری‌های دیگر داخل چشم که باید بشناسید

آب مروارید تنها بیماری داخل چشم که با سن شایع‌تر می‌شود نیست. گلوکوم یا آب سیاه بی‌صدا به عصب بینایی آسیب می‌زند و تشخیص زودهنگام آن حیاتی است. بیماری‌های شبکیه مثل رتینوپاتی دیابتی و دژنراسیون ماکولا هم از علت‌های اصلی کاهش دید در سالمندان‌اند. شب کوری می‌تواند نشانه کمبود ویتامین A، آب مروارید یا بیماری‌های ارثی شبکیه باشد.

به همین دلیل پیش از عمل آب مروارید، معاینه کامل شبکیه و عصب بینایی انجام می‌شود؛ اگر بیماری دیگری وجود داشته باشد، روی انتظار از نتیجه عمل اثر می‌گذارد.

هزینه عمل آب مروارید و نقش بیمه

هزینه به نوع لنز، روش جراحی، مرکز درمانی و پوشش بیمه بستگی دارد. جراحی آب مروارید جنبه درمانی دارد و معمولاً در تعهد بیمه‌هاست، اما تفاوت قیمت لنزهای ویژه ممکن است به عهده بیمار باشد. قیمت‌های ثبت‌شده جراحان را در هزینه عمل آب مروارید ببینید و اگر پرداخت یک‌جا برایتان سخت است، عمل آب مروارید قسطی را بخوانید.

انتخاب جراح آب مروارید

جراح خوب درباره لنز وقت می‌گذارد، توضیح می‌دهد بعد از عمل چه دیدی خواهید داشت و پیش از عمل بیماری‌های همراه را بررسی می‌کند. تجربه در موارد پیچیده، مثل آب مروارید همراه با گلوکوم یا آب مروارید خیلی پیشرفته، اهمیت زیادی دارد. فهرست جراح آب مروارید خوب در تهران، جراح آب مروارید خوب در همدان و جراح آب مروارید خوب در تبریز جراحان شهرهای مختلف را با نظر بیماران معرفی می‌کند.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

آب مروارید کدر شدن عدسی چشم است که بیشتر با افزایش سن ایجاد می‌شود و تنها درمان قطعی آن جراحی است. عمل فیکو سریع و ایمن است و انتخاب لنز مناسب، دید بعد از عمل را تعیین می‌کند. رعایت مراقبت‌های دوران نقاهت و معاینه بیماری‌های همراه مثل گلوکوم و مشکلات شبکیه، نتیجه را بهتر می‌کند.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص چشم‌پزشک را نمی‌گیرد.